Buty rowerowe: platformowe czy zatrzaskowe, jak wybrać
Buty rowerowe różnią się od zwykłych przede wszystkim podeszwą: ma sztywniej przenosić nacisk na pedał i pasować do jednego z dwóch światów, pedałów platformowych albo zatrzaskowych. Od tego wyboru zależy wszystko inne, od sztywności po kształt spodu, więc zaczynamy od niego.
Najpierw pedały: platforma czy zatrzask
Buty dobiera się do pedałów, nie odwrotnie. Do pedałów platformowych służą buty z płaską, przyczepną gumą i miękkim lub średnio sztywnym spodem. Do pedałów zatrzaskowych potrzebny jest but z wgłębieniem lub otworami na bloczek, a w nim sztywniejsza podeszwa. Producent Shimano opisuje różnicę prosto: pedały platformowe dają swobodę przestawiania stopy i nie wymagają nauki wpinania, zatrzaskowe dają pewne połączenie stopy z rowerem (materiały Shimano o pedałach platformowych i zatrzaskowych).
Jeśli nie wiesz jeszcze, czy zatrzaski ci się spodobają, zacznij od platformy albo od butów, które pasują do obu systemów. Technikę wpinania i regulację siły wypinania opisujemy osobno w tekście o pedałach SPD i butach zatrzaskowych, tu skupiamy się na samym bucie. Różnice między typami pedałów zebraliśmy też w artykule o pedałach rowerowych.
Buty do szosy, MTB i trekkingu: co się naprawdę różni
| Typ | Mocowanie bloczka | Podeszwa i chodzenie | Dla kogo |
|---|---|---|---|
| Szosowe | 3 śruby, bloczek wystaje poza podeszwę (SPD-SL i podobne) | Bardzo sztywna i gładka, chodzenie mniej wygodne niż w butach terenowych | Jazda sportowa i szybka rekreacja na asfalcie |
| MTB i gravel | 2 śruby, bloczek SPD schowany we wgłębieniu | Sztywna, ale z bieżnikiem, da się chodzić i podprowadzać rower | Teren, szuter, wyprawy z przerwami na pieszo |
| Trekking i miejskie | Najczęściej 2 śruby (SPD) albo brak bloczka | Średnio sztywna lub elastyczna, wygląd zbliżony do zwykłego buta | Dojazdy, wycieczki z chodzeniem po mieście |
| Platformowe (flat) | Brak bloczka | Płaska guma o dużej przyczepności, bardziej miękka | MTB enduro i downhill, jazda bez wpinania |
Shimano opisuje SPD-SL jako system z szeroką platformą i bloczkiem na trzy śruby, a SPD jako konstrukcję z bloczkiem schowanym we wgłębieniu podeszwy (przewodnik Shimano po bloczkach szosowych); w SPD bloczek mocuje się na dwie śruby. Dlatego buty szosowe i terenowe zwykle nie są zamienne: otwory w podeszwie mają inny wzór.
Trekking: but na rower i na spacer
Kto jeździ w trasie i regularnie schodzi z roweru, zwiedza, robi zakupy albo prowadzi rower pod górę, powinien zrezygnować z butów szosowych. Lepszy będzie model turystyczny lub MTB z bieżnikiem i mniejszą sztywnością. Klasyczne półbuty do rowerowych dojazdów też mają sens, jeśli używasz pedałów platformowych.
Sztywność podeszwy: skala zamiast przeczucia
Podeszwa ma ograniczać zginanie pod naciskiem stopy, dzięki czemu siła z nogi trafia w pedał, a nie w ugięcie buta. Shimano opisuje sztywność własną skalą od 2 do 12: 10-12 to buty wyścigowe do szosy i XC, 8-9 sportowe z większą wszechstronnością, 6-7 zrównoważone (m.in. enduro), 4-5 elastyczne, do turystyki i chodzenia, 2-3 miękkie, do jazdy na płaskich pedałach (skala sztywności Shimano).
Najwyższa liczba nie oznacza najlepszego buta dla każdego. Producent sam zaznacza, że najsztywniejszy but nie jest automatycznie najlepszy: sztywność trzeba dobrać do stylu jazdy i czasu spędzanego w siodle. Inne marki mogą stosować własne oznaczenia, więc porównuj liczby tylko w obrębie jednego producenta.
- Jeździsz po kilkadziesiąt kilometrów i często zsiadasz: celuj w średni zakres sztywności i bieżnik.
- Jeździsz sportowo po asfalcie: sztywna podeszwa, mała waga, zapięcie z precyzyjną regulacją.
- Mocno bolą cię stopy na długich dystansach: sprawdź najpierw rozmiar i szerokość, zanim zmienisz sztywność.
Rozmiar: jak nie kupić o numer za małych
Rozmiar butów rowerowych często nie pokrywa się z numerem zwykłych butów, a marki stosują różne kopyta. Shimano zwraca uwagę, że sama szerokość to nie wszystko: liczy się też długość, objętość, kształt pięty i śródstopia, a dobór wyłącznie po numerze codziennych butów bywa przyczyną złego dopasowania. Gdy stopa jest szeroka, w butach szosowych Shimano lepszy jest model w wersji Wide niż większy numer (Shimano o doborze butów szosowych).
Przymierzaj w skarpetce, w której jeździsz, najlepiej wieczorem, bo stopa po dniu i po dłuższym wysiłku bywa nieco większa. Przy zapiętym bucie pięta ma trzymać się stabilnie, palce nie mogą opierać się o przód, a po kilku minutach nie powinno pojawiać się mrowienie ani punktowy ucisk. Grubość skarpet ma znaczenie, więc zajrzyj też do tekstu o skarpetkach rowerowych.
Objawy złego rozmiaru
- Ucisk lub drętwienie przodostopia: but za wąski lub za krótki, albo zapięcie za mocno dociągnięte.
- Podnoszenie się pięty przy pedałowaniu: but za duży lub źle dopasowany kształt pięty.
- Przesuwanie się stopy w przód na zjazdach: za luźne zapięcie albo za duże kopyto.
- Gorące punkty pod śródstopiem: zbyt ciasna cholewka lub zbyt twarda wkładka.
Dobry but zatrzaskowy ma też stabilną piętę: Shimano zwraca uwagę na odpowiednie trzymanie pięty i śródstopia podczas pedałowania. Jeśli pięta ucieka w górę przy każdym obrocie korby, nie pomoże ani mocniejsze zapięcie, ani sztywniejsza podeszwa. Wtedy trzeba zmienić kopyto lub rozmiar.
Nie mierz butów na stojąco przy sklepowym lustrze i nie oceniaj ich po pierwszej minucie. Usiądź, zegnij stopę jak w pedałowaniu i sprawdź, czy przodostopie nie ociera się o cholewkę. Przy butach zatrzaskowych dobrze jest też zerknąć, czy wgłębienie na bloczek jest wystarczająco długie, żeby ustawić bloczek tak, jak potrzebuje twoja stopa.
Zapięcia: BOA, rzepy i sznurowadła
| Zapięcie | Zalety | Wady |
|---|---|---|
| Pokrętło BOA | Regulacja w małych krokach, szybka obsługa jedną ręką | Wymaga ostrożności przy zawadzeniu o kamień lub gałąź; element do ewentualnej wymiany |
| Rzepy | Prosta konstrukcja, łatwe poluzowanie w jeździe | Mniej równomierne dociągnięcie, rzep z czasem się zużywa |
| Sznurowadła | Równomierny docisk, tradycyjny wygląd | Wolna regulacja, ryzyko zaczepienia o korbę lub łańcuch |
| Zapięcia mieszane | Pokrętło lub sznurówka w górnej części, rzep w dolnej | Więcej elementów, które mogą się zużyć |
Pokrętło BOA opisuje Shimano jako system złożony z pokrętła, linki i prowadnic, który pozwala zmieniać naprężenie w małych krokach (opis systemu BOA Fit w materiałach Shimano). To zapięcie reguluje docisk, ale nie naprawi złego rozmiaru: najpierw trzeba dobrać długość i objętość buta, dopiero potem dopasowywać go pokrętłem.
Wentylacja i pora roku
Latem liczy się przewiew: siateczkowe panele w cholewce, otwory w podeszwie i cienka, szybkoschnąca wyściółka. Zimą potrzebna jest wyższa cholewka, ocieplenie i mniejsza przepuszczalność powietrza. Nieocieplony but z dużą ilością otworów będzie w chłodne dni wyraźnie zimny. Wiele osób zamiast kupować osobne buty zimowe zakłada na letnie buty ochraniacze neoprenowe.
- Lato: przewiewna siatka, jasny kolor cholewki, cienka skarpetka.
- Wiosna i jesień: zwykły but z cienką wełnianą skarpetką lub lekkimi ochraniaczami.
- Zima: model zimowy z ociepleniem i wyższą cholewką, cieplejsze skarpety, ale nie za grube, żeby nie zwiększać nacisku.
Gdzie szukać i jak sprawdzić ofertę
Przed zakupem porównaj w opisie typ mocowania bloczka z posiadanymi pedałami.
Najczęstsze pytania
Czy buty zatrzaskowe nadają się na codzienne dojazdy?
Tak, jeśli wybierzesz model SPD z bieżnikiem i wgłębieniem na bloczek. Do dojazdów do pracy lepsze są buty turystyczne niż szosowe, bo da się w nich normalnie chodzić.
Czy buty szosowe pasują do pedałów SPD?
Zwykle nie. Szosowe mają otwory pod trzy śruby i bloczek wystający poza podeszwę, a SPD to dwie śruby w schowanym wgłębieniu. Dopasuj but do pedału przed zakupem.
Czy sztywniejszy but zawsze jest lepszy?
Nie. Wyższa sztywność poprawia przeniesienie siły, ale pogarsza komfort chodzenia. Dobierz ją do tego, ile czasu spędzasz poza siodłem.
Kiedy wymienić buty?
Gdy bieżnik jest starty, a podeszwa pęka lub rozwarstwia się, albo zapięcie przestaje dociągać stopę. Zużyte bloczki wymieniaj osobno, zanim zaczną niezamierzenie się wypinać.
Czy jeździć w skarpetkach bawełnianych?
Lepsze są skarpetki z włókien odprowadzających wilgoć. Bawełna długo schnie i latem sprzyja obtarciom, a zimą szybciej wychładza stopę.
