Pedały SPD i buty zatrzaskowe: jak zacząć

Pedały SPD to najpopularniejszy system zatrzaskowy poza szosą: but ma w podeszwie wgłębienie z małym metalowym bloczkiem, który wpina się w mechanizm pedału. Dzięki temu stopa nie ucieka na wybojach, a pedałowanie obejmuje też fazę ciągnięcia. Zanim kupisz cokolwiek, warto wiedzieć, czym SPD różni się od szosowego SPD-SL i od zwykłej platformy, bo to trzy różne światy.

SPD, SPD-SL i platforma: trzy różne systemy

Nazwa SPD (Shimano Pedaling Dynamics) obejmuje pedały i bloczki do jazdy terenowej, trekkingowej i miejskiej. Bloczek mocuje się do buta dwiema śrubami, w oddzielnym wgłębieniu podeszwy, więc metal nie wystaje poza bieżnik i da się w takim bucie normalnie chodzić. System szosowy SPD-SL ma większy, plastikowy bloczek przykręcany trzema śrubami do spodu podeszwy. Daje szerszą powierzchnię oparcia, ale chodzenie w takim bucie jest niewygodne. Szerzej o rodzajach pedałów piszemy we wpisie pedały rowerowe: rodzaje i funkcje.

W systemie szosowym Shimano kolor bloczka oznacza kąt luzu: czerwony SM-SH10 nie ma luzu, niebieski SM-SH12 daje 2 stopnie, żółty SM-SH11 daje 6 stopni. Bloczków SPD i SPD-SL nie wolno mieszać z niewłaściwym pedałem ani butem: dwie śruby pasują tylko do pedału SPD, trzy tylko do SPD-SL.

Kiedy platforma jest lepszym wyborem

Jeśli jeździsz krótkie odcinki w zwykłych butach, często się zatrzymujesz albo trenujesz techniczne zjazdy, w których stopa musi szybko znaleźć oparcie, platforma jest rozsądniejsza. Zatrzaski mają sens, gdy jeździsz dłużej, w jednostajnym rytmie, i zależy ci na stabilnej stopie.

Dwa typy bloczków SPD: pojedyncze i wielokierunkowe wypięcie

Shimano w dokumentacji wskazuje dwa podstawowe bloczki do butów SPD. SM-SH51 (czarny) to bloczek z wypięciem jednokierunkowym: stopę uwalnia tylko obrót pięty na zewnątrz, w płaszczyźnie pedału. SM-SH56 ma wypięcie wielokierunkowe, czyli stopę da się też uwolnić przez uniesienie lub obrót w inną stronę. Wersja wielokierunkowa wybacza początkującemu panikę, ale łatwiej o niezamierzone wypięcie, szczególnie przy mocnym ciągnięciu pedału w górę. Wersja jednokierunkowa trzyma pewniej na wymagającym terenie.

Pierwsze kilometry w butach zatrzaskowych

Siła zwalniania

Każdy pedał SPD ma śrubę regulacyjną. Obrót w prawo zwiększa napięcie sprężyny, obrót w lewo je zmniejsza. Producent zaznacza, że napięcie trzeba ustawić przed jazdą, bo zbyt słabe grozi niezamierzonym wypięciem i utratą równowagi, a zbyt mocne utrudnia wypięcie. Obie strony ustaw tak samo: policz obroty śruby w lewym i prawym pedale. Na początek wybierz napięcie wyraźnie lekkie i dociągaj dopiero po tygodniu jazdy.

Trening wypinania

• Oprzyj się o ścianę albo ogrodzenie i wpinaj oraz wypinaj każdą stopę po kilkanaście razy, jeszcze bez jazdy.
• Potem wpinaj się na rowerze stojącym na trenażerze albo na płaskim, pustym placu, najpierw jedną nogą, drugą zostaw luzem na pedale.
• Wypinaj stopę z wyprzedzeniem, już przy zbliżaniu się do skrzyżowania, nie w ostatniej chwili.
• Przyzwyczaj się do jednej nogi, którą zawsze zatrzymujesz się i stawiasz na ziemi. Zmniejsza to ryzyko pomyłki.
• Na początku jeźdź trasami bez częstych zatrzymań, z dala od ruchliwych ulic.

Ustawienie bloczka

Wg danych Shimano bloczek mocuje się 4-milimetrowym kluczem imbusowym i dokręca momentem 5-6 N·m. Bloczek da się przesuwać w owalnych otworach w podeszwie, więc położenie ustawisz w osi przód-tył i na boki. Najlepiej przykręcić bloczki tymczasowo, wpinać się i wypinać, po czym korygować położenie po kolei w każdym bucie, a dopiero potem dociągnąć śruby. Typowy punkt wyjścia to ustawienie bloczka mniej więcej pod przodostopiem, a kierunek ustawienia stopy dopasuj tak, by kolano pracowało w linii. Gdy po dłuższej jeździe czujesz ból kolana, zmień kąt albo położenie bloczka o niewielką wartość i sprawdź jeszcze raz, zamiast zmieniać kilka ustawień naraz.

Jak sprawdzić, czy ustawienie jest dobre

Po pierwszej dłuższej przejażdżce zwróć uwagę na trzy sygnały: czy stopa nie drętwieje, czy kolana nie bolą od zewnątrz lub od środka oraz czy pięta nie ociera się o korbę. Drętwienie przodostopia częściej wynika z ciasnego buta niż z bloczka, a ocieranie o korbę z ustawienia bloczka zbyt blisko osi buta. Zmieniaj jedną rzecz naraz i notuj, co poprawiłeś, bo przy kilku zmianach naraz nie ustalisz, co zadziałało. Warto też zrobić znak ołówkiem lub markerem wokół bloczka, aby po poluzowaniu śrub wrócić do poprzedniej pozycji.

Jak dobrać buty do pedałów SPD

• Podeszwa: but SPD ma w podeszwie wgłębienie z dwoma owalnymi otworami na bloczek. Podeszwa MTB jest bardziej elastyczna i ma bieżnik, więc nadaje się do chodzenia. Szosowa jest sztywna i płaska.
• Kompatybilność: sprawdź, czy but ma dwa otwory (SPD), czy trzy (SPD-SL). Część butów ma obie opcje, więc przy zakupie zerknij na opis w katalogu.
• Rozmiar: but dobieraj z zapasem na palce i z uwzględnieniem skarpet, w których jeździsz. Ciasny but uciska przy dłuższej jeździe, luźny pozwala pięcie unosić się w środku.
• Sztywność: sztywniejsza podeszwa lepiej przenosi siłę, ale gorzej się w niej chodzi. W trekkingu zwykle wygrywa wygoda.

Ogólne zasady doboru obuwia opisaliśmy w tekście buty rowerowe: na co zwrócić uwagę, a o skarpetach, które wpływają na dopasowanie buta, przeczytasz w artykule skarpetki rowerowe i stopa rowerzysty. Aktualną ofertę znajdziesz w kategorii buty rowerowe, także z miejscem na bloczki SPD, a komplet pedałów w dziale pedały rowerowe z systemem zatrzaskowym i platformy.

Montaż pedałów i serwis

Prawy pedał ma gwint prawy, lewy ma gwint lewy, więc nie da się ich zamienić stronami. Według instrukcji Shimano gwint smaruje się cienką warstwą smaru, a pedały dokręca się momentem 35-55 N·m kluczem imbusowym 8 mm albo płaskim 15 mm. Co jakiś czas sprawdź, czy pedały i korby się nie poluzowały.

Zużycie bloczków

Bloczek to część eksploatacyjna. Gdy wypina się sam przy mocnym pedałowaniu, wpinanie wymaga mocnego dociśnięcia albo bloczek jest wyraźnie wytarty, wymień go. Nie kompensuj tego wyższym napięciem sprężyny, bo tylko przyspieszysz problem. Zawsze wymieniaj bloczki parami, żeby obie stopy zachowywały się tak samo. Błoto, piasek i brak smarowania mechanizmu pedału także pogarszają wpinanie, więc po jeździe w terenie przeczyść mechanizm i bloczki.

Pełną dokumentację serwisową pedałów i bloczków znajdziesz w portalu informacji technicznych Shimano.

Najczęstsze błędy i upadki na stojąco

• Zbyt mocna sprężyna na starcie: stopa nie chce się wypiąć, a rower przewraca się na bok.
• Wypinanie dopiero na skrzyżowaniu, gdy rower już stoi.
• Wypinanie nogi, na którą rower się pochyla. Zdejmij z pedału stopę po stronie, w którą zamierzasz się oprzeć.
• Zabłocone bloczki, przez które stopa nie wpina się za pierwszym razem.
• Różne napięcie w lewym i prawym pedale: jedna noga wypina się inaczej niż druga.
• Zużyte bloczki albo luźne śruby bloczków, które powodują luz.

Upadki na stojąco zdarzają się prawie każdemu na początku i zwykle kończą się otarciem. Pomaga niskie napięcie sprężyny, trening przy ścianie i nawyk wypinania z zapasem.

Najczęstsze pytania

Czy w pedałach SPD można jeździć w zwykłych butach?

Pedały z mechanizmem po jednej stronie i platformą po drugiej tak. Pedały bez platformy są wygodne tylko w butach z bloczkami, więc sprawdź konstrukcję konkretnego modelu.

Czy bloczki SPD pasują do pedałów SPD-SL?

Nie. SPD-SL ma trzy otwory w bucie i większy bloczek, a SPD dwa i mały bloczek. To odrębne systemy.

Którą siłę zwalniania wybrać na początek?

Najlżejszą, która jeszcze nie powoduje samoistnych wypięć. Potem możesz ją zwiększać, regulując śrubę na pedale w obu pedałach tak samo.

Jak często wymieniać bloczki?

Nie ma stałego przebiegu. Wymień je po pojawieniu się objawów zużycia, takich jak samoistne wypinanie albo wyraźny luz.

Czy wielokierunkowe bloczki SM-SH56 są bezpieczniejsze?

Łatwiej się z nich wypiąć, ale też łatwiej o niechciane wypięcie. Dla początkującego to dobry start, dla jazdy sportowej częściej wybiera się wersję jednokierunkową SM-SH51.