Liczniki rowerowe: GPS czy prosty, obwód koła i czujniki
Licznik rowerowy robi dwie rzeczy: liczy obroty koła albo korby i zamienia je na liczby, albo odczytuje pozycję z satelitów. Od tego, który z tych dwóch sposobów wybierzesz, zależy cena, waga, żywotność baterii i to, ile dopiero co zmierzonych danych możesz uznać za wiarygodne.
Poniżej: różnice między licznikami przewodowymi, bezprzewodowymi i z GPS, dokładne ustawienie obwodu koła (najczęstsze źródło błędnych odczytów), czujniki prędkości i kadencji, pulsometr, standardy ANT+ i Bluetooth oraz zasilanie. Na końcu prosta reguła: kiedy wystarczy tani licznik, a kiedy lepiej sięgnąć po GPS.
Dwa światy: licznik z czujnikiem i licznik z GPS
Klasyczny licznik z czujnikiem nie wie, gdzie jesteś. Zna tylko liczbę obrotów koła i obwód, który mu wpisałeś, więc prędkość i dystans wynikają z prostego mnożenia. Jest za to natychmiastowy, bo nie czeka na sygnał satelitów, i pracuje na małej baterii przez długi czas.
Licznik GPS liczy prędkość i trasę z pozycji, więc nie potrzebuje wpisanego obwodu koła i nie zależy od tego, na którym rowerze jedzie. Dokłada nawigację po śladzie, zapis przejazdu i synchronizację z aplikacją. Płaci się za to krótszym czasem pracy baterii (czas pracy zależy od modelu, u przykładowego Wahoo ELEMNT ROAM 3 producent podaje do 25 godzin) i koniecznością ładowania.
Te dwa światy się łączą: licznik GPS może dodatkowo odbierać dane z czujnika prędkości i kadencji, a wtedy prędkość i dystans mogą pochodzić z czujnika, np. na trenażerze albo w tunelu, gdzie satelitów nie widać. Wahoo opisuje to wprost: urządzenie ma prędkość z GPS, a obwód koła dla czujnika prędkości ustawia się w aplikacji, żeby poprawić dokładność dystansu.
Przewodowy czy bezprzewodowy
| Cecha | Przewodowy | Bezprzewodowy |
|---|---|---|
| Przesył danych | kabel od czujnika do uchwytu | radio z czujnika do licznika |
| Montaż | trzeba poprowadzić przewód wzdłuż widelca i ramy | czujnik i uchwyt zakłada się opaskami, bez kabla |
| Baterie | zwykle jedna, w liczniku | osobne w liczniku i w nadajniku |
| Typowa wada | przewód można przetrzeć lub zahaczyć, trudniej przełożyć na drugi rower | możliwe zakłócenia w tłumie innych nadajników, dodatkowa bateria do pilnowania |
| Dla kogo | jeden rower, prosty montaż raz na długo | kilka rowerów, rower z mocno rzeźbioną ramą, krótsze dojazdy do pracy |
Bezprzewodowy nie znaczy automatycznie lepszy. Jeśli jeździsz jednym rowerem i nie lubisz wymieniać baterii w trzech miejscach, przewodowy licznik jest rozwiązaniem bez niespodzianek.
Pomiar prędkości i kadencji: jak działają czujniki
Czujnik prędkości
W najprostszym wariancie na szprysze siedzi mały magnes, a na widelcu czujnik, który odnotowuje każde jego przejście. Licznik dostaje jeden impuls na obrót koła, mnoży go przez obwód i dostaje drogę, a z odstępu między impulsami prędkość. Szczelina między magnesem a czujnikiem ma być niewielka i stała, a oba elementy muszą być dobrze dokręcone, bo przesunięty magnes potrafi gubić impulsy i licznik pokazuje wtedy za małe wartości.
Są też czujniki, którym magnes nie jest potrzebny: mocuje się je do piasty i wykrywają ruch same. Przykładem jest Wahoo RPM Speed, w którym producent podaje baterię CR2032 i do 12 miesięcy pracy, łączność Bluetooth i ANT+.
Czujnik kadencji
Kadencja to liczba obrotów korby na minutę (obr./min). Czujnik montuje się na ramieniu korby albo na ramie przy korbie, w zależności od modelu. Wahoo RPM Cadence ma podwójną łączność Bluetooth Smart i ANT+ oraz baterię CR2032 z deklarowaną pracą do 12 miesięcy. Przy czujniku z magnesem sprawdź, czy magnes przechodzi przy czujniku przy każdym obrocie, i przejedź kilkaset metrów próbnych, zanim ruszysz w trasę.
Kadencja pomaga ocenić, czy pracujesz na zbyt ciężkim przełożeniu i męczysz kolana. Dla porównania przełożeń przydatna jest też wiedza o stopniowaniu kasety, opisana w osobnym wpisie o kasecie i wolnobiegu.
Obwód koła: jak ustawić, żeby licznik nie kłamał
To jedyna liczba, którą musisz podać ręcznie, i błąd w niej przenosi się na każdy wynik. Licznik zamienia obroty na kilometry mnożąc przez obwód, więc jeśli wpiszesz o 5% za dużo, o tyle zawyżone będą prędkość i dystans. Błąd jest proporcjonalny, nie stały.
Zdarza się, że producent licznika podaje własną tabelę rozmiarów, a licznik ma kilka fabrycznych ustawień. Poniżej kilka wartości z tabeli w instrukcji Garmin Edge 830, żeby zobaczyć rząd wielkości (rozmiar opony jest wytłoczony z boku opony, jak w opisie rozmiarów ETRTO - zobacz wpis o rozmiarze opony i ETRTO):
| Rozmiar opony | Obwód (mm) |
|---|---|
| 26 × 1.95 | 2050 |
| 26 × 2.10 | 2068 |
| 700 × 25C | 2105 |
| 700 × 28C | 2136 |
| 700 × 32C | 2155 |
| 700 × 35C | 2168 |
| 29 × 2.1 | 2288 |
| 29 × 2.3 | 2326 |
Różnica między szeroką oponą 29 × 2,1 a oponą szosową 700 × 25C wynosi 183 mm, czyli około 8,7%. Przy rzeczywistej prędkości 30 km/h licznik z obwodem szosowym wpisanym do roweru górskiego pokazałby ok. 27,6 km/h, a w drugą stronę ok. 32,6 km/h. Taka różnica wyraźnie zniekształca dystans i prędkość.
Dwie metody ustawienia
- Z tabeli lub kalkulatora. Odczytaj rozmiar z boku opony, znajdź obwód w tabeli producenta licznika i wpisz. Tabele są uśrednione, bo realny obwód zmienia się z ciśnieniem i obciążeniem.
- Pomiar na rowerze. Zwykle daje wynik bliższy rzeczywistemu niż uśredniona tabela. Wykonaj go z napompowaną oponą i z obciążeniem, jak w jeździe: ustaw zawór opony przy podłodze, zaznacz miejsce kredą, przetocz rower o jeden pełny obrót koła po prostej, znów zaznacz miejsce i zmierz odległość taśmą. Wynik w milimetrach wpisz do licznika. Powtórz dwa razy i uśrednij.
Garmin w instrukcjach opisuje oba podejścia: czujnik prędkości w urządzeniu może wykrywać rozmiar koła automatycznie, ale wartość można też wpisać ręcznie, a producent zaznacza, że opcja ręczna jest dla poprawy dokładności. Po zmianie opony (inna szerokość) przestaw obwód, nawet jeśli nominalny rozmiar średnicy pozostał ten sam. Źródło tabeli: instrukcja Garmin Edge 830, rozmiar i obwód koła.
Jeśli jeździsz na kołach z innym rozmiarem (np. zimowe opony z kolcami) albo na drugim zestawie kół, zapisz sobie obwód każdego zestawu. O budowie i rozmiarach kół więcej w tekście o kołach rowerowych.
Pulsometr, ANT+ i Bluetooth
Pulsometr nie mierzy prędkości, tylko tętno, ale przekazuje je do licznika tym samym kanałem co czujniki. Dwa standardy, które trzeba znać, to ANT+ i Bluetooth (Low Energy). Wiele nowszych czujników i liczników obsługuje oba naraz: Wahoo podaje dla swoich urządzeń parowanie z pulsometrami, miernikami mocy, czujnikami prędkości i kadencji przez Bluetooth i ANT+.
- ANT+ to standard, w którym nadajnik rozsyła dane do odbiorników w zasięgu, więc np. ten sam pulsometr może współpracować z licznikiem i zegarkiem (zależy od modelu).
- Bluetooth łączy się wprost z telefonem lub aplikacją, bez dodatkowego adaptera, co przydaje się, gdy zamiast licznika używasz telefonu w uchwycie na kierownicy.
- Kupując osobny czujnik do swojego licznika, sprawdź, czy licznik obsługuje ten standard, którym czujnik nadaje. Czujniki dwukanałowe (ANT+ i Bluetooth) ułatwiają sprawę.
Sprzęt przeznaczony tylko do jednego standardu zostaje bezużyteczny, jeśli zmienisz licznik na taki, który go nie obsługuje. Przed zakupem zrób listę, czego już używasz (pulsometr, czujnik kadencji, miernik mocy), i sprawdź ją w specyfikacji licznika.
Zasilanie: baterie i ładowanie
- Bateria pastylkowa (np. CR2032) w czujnikach i prostych licznikach. Wahoo podaje dla czujników RPM do 12 miesięcy pracy. Wymieniaj ją wcześniej niż wtedy, gdy licznik zaczyna gubić dane: zanikanie kadencji lub prędkości w połowie trasy to klasyczny objaw słabej baterii w nadajniku.
- Wbudowany akumulator w licznikach GPS, ładowany przez USB. Czas pracy podaje producent w godzinach (np. do 25 godzin dla Wahoo ELEMNT ROAM 3); w praktyce skraca go jasny ekran, nawigacja i połączone czujniki.
- Przy wielodniowych wyprawach policz godziny jazdy na dobę i zabierz powerbank albo wybierz licznik z baterią wymienną.
Kiedy GPS, a kiedy prosty licznik
| Sytuacja | Lepszy wybór |
|---|---|
| Dojazdy do pracy, jeden rower, interesuje cię dystans i czas | prosty licznik z czujnikiem |
| Jazda na kilku rowerach | prosty licznik, bezprzewodowy, z osobnym czujnikiem na każdym rowerze, albo GPS (nie wymaga obwodu) |
| Wycieczki po nieznanych trasach, nawigacja po śladzie | GPS |
| Trening na trenażerze lub rolkach | prosty licznik z czujnikiem albo GPS z podłączonym czujnikiem prędkości |
| Analiza treningu: tętno, kadencja, moc, zapis przejazdu | GPS z czujnikami ANT+/Bluetooth |
| Długie wyprawy bez dostępu do prądu | prosty licznik na pastylce albo GPS z powerbankiem |
Jeśli nie jesteś pewien, zacznij od prostego licznika i pulsometru lub czujnika kadencji. Gdy uznasz, że brakuje ci nawigacji i zapisu tras, przejdziesz na GPS, a czujniki będą nadal działać, o ile zgadza się standard łączności. Jeżeli trenujesz na rolkach, rzuć też okiem na wpis o trenażerach rowerowych.
Najczęstsze pytania
Czy licznik GPS zastępuje czujnik prędkości?
Na zewnątrz zwykle tak, bo prędkość i dystans liczy z pozycji. Czujnik prędkości przydaje się tam, gdzie GPS nie działa, czyli w pomieszczeniu na trenażerze, i jako druga, niezależna wartość.
Dlaczego licznik pokazuje inny dystans niż aplikacja?
Najczęściej przez obwód koła. Licznik z czujnikiem liczy obroty razy wpisany obwód, a aplikacja z GPS liczy trasę z punktów pozycji. Różnica kilku procent może wynikać ze źle ustawionego obwodu albo zmienionej opony, a część różnicy bierze się z samego pomiaru GPS.
Czy po zmianie opony trzeba zmieniać ustawienie?
Tak, jeśli zmieniła się szerokość lub rozmiar. Węższa lub szersza opona ma inny obwód, a licznik tego sam nie odgadnie, chyba że ma czujnik z automatycznym wykrywaniem rozmiaru koła.
Jaka kadencja jest dobra?
To zależy od rowerzysty, terenu i celu treningu, a producenci nie podają jednej wartości dla wszystkich. Licznik pokaże bieżącą kadencję, więc możesz sam sprawdzić, przy jakiej jedzie się wygodnie i bez przeciążania kolan.
Czy każdy czujnik połączy się z każdym licznikiem?
Nie. Liczy się standard łączności: ANT+ z ANT+, Bluetooth z Bluetooth. Czujniki dwukanałowe łączą się z obydwoma rodzajami liczników.
